Y tế từ xa – Thực trạng và viễn cảnh: Cầu nối tương lai trong chăm sóc sức khỏe và Phục hồi chức năng

Sự bùng nổ của công nghệ số cùng tốc độ già hóa dân số nhanh chóng (dự kiến đến năm 2050 có hơn 25% dân số Việt Nam trên 60 tuổi) và gánh nặng từ mô hình bệnh không lây nhiễm đang đặt hệ thống y tế trước áp lực rất lớn. Trong bối cảnh đó, Y tế từ xa (Telehealth / Telemedicine) trở thành giải pháp chuyển đổi tất yếu, giúp xóa nhòa rào cản địa lý và đưa dịch vụ y tế chất lượng đến gần người dân hơn.

Tại Hội nghị Phục hồi Chức năng TP. Hồ Chí Minh năm 2025, TS.BS. Võ Thành Liêm đã trình bày bài báo cáo chuyên đề: “Y tế từ xa – Thực trạng – Viễn cảnh”, mang đến góc nhìn toàn diện về tiến trình phát triển, cơ sở pháp lý và xu hướng ứng dụng của mô hình này.

Các phương thức vận hành linh hoạt
Y tế từ xa hiện được triển khai qua 4 hình thức chủ đạo:

• ·         Đồng bộ (Real-time): Khám và tư vấn trực tiếp qua video/thoại theo thời gian thực.
• ·         Không đồng bộ (Store-and-Forward): Lưu trữ và chuyển tiếp dữ liệu hình ảnh, xét nghiệm để bác sĩ hội chẩn, phản hồi.
• ·         Theo dõi từ xa (RPM): Thu thập liên tục các chỉ số sinh hiệu (huyết áp, đường huyết...) thông qua thiết bị cảm biến thông minh.
• ·         Y tế di động (mHealth): Ứng dụng điện thoại thông minh hỗ trợ nhắc lịch dùng thuốc, theo dõi tập luyện và quản lý lối sống.

Đặc biệt, trong lĩnh vực Phục hồi chức năng, Phục hồi chức năng từ xa (Telerehabilitation) đóng vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn bài tập vận động tại nhà, theo dõi tiến trình hồi phục sau phẫu thuật, hỗ trợ bệnh nhân thoái hóa khớp hay bệnh lý thần kinh mạn tính một cách liên tục và hiệu quả.

Hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện
Tại Việt Nam, y tế từ xa đã phát triển từ các Đề án 1816, Bệnh viện vệ tinh cho đến giai đoạn tăng tốc vượt bậc trong đại dịch COVID-19. Đến nay, hoạt động này đã chính thức được Luật hóa trong Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 (Điều 80), Nghị định 96/2023/NĐ-CP và Thông tư 30/2023/TT-BYT quy định danh mục bệnh được khám chữa bệnh từ xa (bao gồm đa số các bệnh mạn tính về Cơ Xương Khớp, Tim mạch, Nội tiết, Hô hấp và Chăm sóc giảm nhẹ).

Lợi ích và viễn cảnh công nghệ tương lai
Bên cạnh một số thách thức cần hoàn thiện như bảo mật dữ liệu hay hạn chế trong thăm khám thực thể trực tiếp, Y tế từ xa mở ra lợi ích kép: giúp người bệnh tiết kiệm chi phí, giảm tải cho bệnh viện tuyến trên và nâng cao năng lực cho y tế cơ sở.

Trong tương lai, sự tích hợp mạnh mẽ của IoT, Dữ liệu lớn (Big Data), Trí tuệ nhân tạo (AI) và Thực tế ảo/Thực tế tăng cường (VR/AR) sẽ là đòn bẩy thúc đẩy y tế thông minh, tạo đột phá trong đào tạo lâm sàng cũng như cá nhân hóa các phác đồ phục hồi chức năng từ xa.