TIỂU SỬ VÀ NHỮNG CỐNG HIẾN CỦA THẦY THUỐC NHÂN DÂN, PGS.TS. TRẦN TRỌNG HẢI CHỦ TỊCH HỘI PHỤC HỒI CHỨC NĂNG VIỆT NAM

Thầy thuốc Nhân dân, Phó giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ cao cấp Trần Trọng Hải là người thầy thuốc, nhà giáo, nhà khoa học tâm huyết, có nhiều đóng góp quan trọng cho sự phát triển của chuyên ngành phục hồi chức năng Việt Nam. Sự nghiệp của ông gắn bó với công tác khám chữa bệnh, đào tạo, nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế và xây dựng mạng lưới phục hồi chức năng, đặc biệt là phục hồi chức năng cho trẻ em và người khuyết tật tại cộng đồng.

QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO VÀ CÔNG TÁC

Năm 1965: Sau khi tốt nghiệp phổ thông, ông được Nhà nước cử sang học tại Bulgaria, bắt đầu quá trình đào tạo y khoa ở nước ngoài.

Năm 1973: Ông tốt nghiệp bác sĩ đa khoa loại xuất sắc và tiếp tục được đào tạo, thực tập sau đại học tại Viện Hàn lâm Y học ở Sofia, Bulgaria. Trong quá trình phát triển chuyên môn, ông còn có thời gian học tập, nghiên cứu tại Hà Lan và Thụy Điển.

Năm 1975: Ông trở về Việt Nam, công tác tại Khoa Phục hồi chức năng, Viện Bảo vệ sức khỏe trẻ em, nay là Bệnh viện Nhi Trung ương. Từ đây, ông gắn bó với việc chăm sóc, điều trị và phục hồi chức năng cho trẻ em.

Năm 1980: Ông đảm nhiệm chức vụ Trưởng khoa Vật lý trị liệu, Bệnh viện Nhi Thụy Điển. Ông góp phần phát triển phục hồi chức năng nhi khoa, xây dựng và triển khai các mô hình điều trị chuyên sâu cho trẻ em khuyết tật; đồng thời dịch, phổ biến tài liệu và hướng dẫn gia đình chăm sóc, tập luyện cho người bệnh.

Năm 1987: Cùng Ban chủ nhiệm chương trình phục hồi chức năng của Bộ Y tế, với sự hỗ trợ của tổ chức Radda Barnen, Thụy Điển và lãnh đạo Viện Nhi, ông tham gia đề xuất, triển khai chương trình phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng tại Việt Nam. Đây là một dấu ấn quan trọng trong quá trình đưa dịch vụ phục hồi chức năng đến gần người khuyết tật và gia đình.

Trong quá trình công tác tại Bộ Y tế, đến năm 2008: Ông giữ chức Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, góp phần mở rộng quan hệ đối ngoại, kết nối các chương trình hợp tác, đào tạo và hỗ trợ chuyên môn cho ngành y tế.

Từ năm 2008: Ông làm chủ nhiệm dự án “Tổ chức phục hồi chức năng tại cộng đồng cho nạn nhân chất độc hóa học do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam”, hướng tới cải thiện chất lượng cuộc sống và khả năng hòa nhập cộng đồng của nạn nhân.

Tháng 10 năm 2008: Tại Đại hội lần thứ IV Hội Phục hồi chức năng Việt Nam, ông được bầu giữ chức Chủ tịch Hội, kế nhiệm PGS.TS. Nguyễn Xuân Nghiên.

Năm 2012: Sau bốn năm triển khai tại Thái Bình, Quảng Ngãi và Đồng Nai, dự án phục hồi chức năng cho nạn nhân chất độc hóa học đã khảo sát, phát hiện nhu cầu của 14.886 nạn nhân và người khuyết tật; tổ chức khám cho 6.670 người; hỗ trợ phục hồi chức năng tại nhà cho 7.600 nạn nhân; 343 nạn nhân được phẫu thuật hoặc phục hồi chức năng tại bệnh viện và 820 nạn nhân được cấp dụng cụ trợ giúp tự tạo.

Giai đoạn 2014–2016: Dự án tiếp tục được triển khai ở giai đoạn tiếp theo, góp phần duy trì và mở rộng hoạt động hỗ trợ nạn nhân, đào tạo nhân lực và phát triển mô hình phục hồi chức năng tại cộng đồng.

Ngày 26 tháng 12 năm 2019: Ông được Tổng hội Y học Việt Nam tôn vinh là Trí thức tiêu biểu trong đợt tôn vinh lần thứ nhất.

Những năm gần đây: Trên cương vị Chủ tịch Hội, ông tiếp tục thúc đẩy đào tạo, nghiên cứu, hợp tác quốc tế, chuẩn hóa chuyên môn; khuyến khích chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, robot, công nghệ hiện đại trong phục hồi chức năng.

Ngày 07 tháng 10 năm 2026: Mặc dù được gia đình tận tình chăm sóc, các thầy thuốc hết lòng cứu chữa, nhưng do tuổi cao, bệnh trọng, ông đã từ trần vào hồi 22 giờ 15 phút, tại nhà riêng ở thành phố Huế.

NHỮNG CỐNG HIẾN NỔI BẬT

Tiên phong phát triển phục hồi chức năng nhi khoa

Trong thời gian công tác tại Bệnh viện Nhi Trung ương, ông là một trong những bác sĩ tiên phong xây dựng và triển khai các mô hình phục hồi chức năng chuyên sâu cho trẻ em, đặc biệt là trẻ bại não, trẻ khuyết tật vận động và trẻ có các dạng khuyết tật bẩm sinh. Ông chú trọng kết hợp điều trị tại bệnh viện với hướng dẫn tập luyện tại gia đình, giúp trẻ cải thiện khả năng vận động, tự chăm sóc và tham gia cuộc sống.

Thúc đẩy phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng

Ông góp phần xây dựng và phát triển mô hình phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng, phát huy vai trò của gia đình, nhân viên y tế và cộng tác viên địa phương. Trên cương vị Chủ tịch Hội, ông tiếp tục thúc đẩy mô hình này, chú trọng người khuyết tật ở nông thôn, vùng sâu, vùng xa, giúp họ tiếp cận dịch vụ phù hợp với nhu cầu và điều kiện kinh tế.

Tận tâm hỗ trợ nạn nhân chất độc hóa học

Với trách nhiệm chủ nhiệm dự án, ông cùng tập thể triển khai các hoạt động khảo sát, khám, phục hồi chức năng, hỗ trợ phẫu thuật, cung cấp dụng cụ trợ giúp và chuyển giao kiến thức cho gia đình nạn nhân. Dự án còn góp phần xây dựng mạng lưới cộng tác viên, đào tạo cán bộ y tế và phát triển hệ thống quản lý thông tin người khuyết tật. Những hoạt động ấy thể hiện sự tận tụy của ông trong việc xoa dịu hậu quả chiến tranh và giúp đỡ những người chịu nhiều thiệt thòi.

Đóng góp cho đối ngoại y tế và hợp tác quốc tế

Trên cương vị Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Y tế, ông góp phần kết nối các nguồn lực, chương trình đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật quốc tế phục vụ ngành y tế. Trong hoạt động chuyên ngành và công tác Hội, ông tiếp tục thúc đẩy trao đổi kiến thức, kinh nghiệm và hợp tác với các tổ chức, chuyên gia nước ngoài, góp phần nâng cao năng lực phục hồi chức năng tại Việt Nam.

Đào tạo nhân lực, nghiên cứu và chuẩn hóa chuyên môn

Ông tham gia giảng dạy, biên soạn, dịch thuật và thẩm định tài liệu chuyên môn; đóng góp vào các hướng dẫn, quy trình kỹ thuật phục hồi chức năng. Ông quan tâm đào tạo đội ngũ kế cận, phổ biến kiến thức cho cán bộ y tế, cộng tác viên và gia đình người khuyết tật, giúp những tiến bộ chuyên môn được áp dụng trong thực tiễn chăm sóc.

Xây dựng và phát triển Hội Phục hồi chức năng Việt Nam

Từ tháng 10 năm 2008 đến khi qua đời, ông đảm nhiệm cương vị Chủ tịch Hội. Cùng Ban Chấp hành và các thế hệ hội viên, ông góp phần xây dựng Hội, kết nối các cơ sở điều trị và trường đào tạo; thúc đẩy hoạt động khoa học, tư vấn chính sách và phát triển chuyên ngành. Ông chú trọng mở rộng cơ hội tiếp cận dịch vụ cho người khuyết tật, người cao tuổi và người có hoàn cảnh khó khăn.

Danh hiệu và phần thưởng

Ghi nhận những cống hiến cho sự nghiệp chăm sóc sức khỏe nhân dân, ông được phong tặng danh hiệu Thầy thuốc Nhân dân, được tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Nhì cùng nhiều bằng khen, giấy khen. Ông được Tổng hội Y học Việt Nam tôn vinh là Trí thức tiêu biểu năm 2019.

Cuộc đời và sự nghiệp của Thầy thuốc Nhân dân, PGS.TS. Trần Trọng Hải để lại những đóng góp đáng trân trọng cho ngành y tế và chuyên ngành phục hồi chức năng. Đồng nghiệp, học trò và hội viên ghi nhớ ở ông tâm huyết của người thầy, trách nhiệm của nhà khoa học và lòng nhân ái của người thầy thuốc luôn hướng về người bệnh, người khuyết tật và những gia đình cần được giúp đỡ